четверг, 15 ноября 2007 г.

Р У Ш Е Ж І Р Е

Руға көзқарас.
Негізінен көшпенділерге тән болып келетін рулық құрылымның мәні әлі күнге зерттеліп біткен жоқ және өз бағасын алған жоқ. Бір қызығы, адамдар қауымының рулық бөлінісі көшпенділіктен отырықшылыққа толық өткенде, әлгі қауымның рулық құрылымнан жұрдай болатынын әлі күнге тарихшылар ескермей келеді. Қазақ халқы ХХ ғасырды көшпенділіктен отырықшылыққа өту дәуірі ретінде сүріп өтті. Ал, жаңа ғасырда қазақтар толықтай отырықтанып бітумен бірге, көшпенділіктің басты ұстанымдарының бірі-рулық бөліністен ада болуы жүзеге аспақ. Бұл біздің халық үшін қаншалықты пайда-зиян екендігі өз алдына бөлек әңгіме. Жалпы, ру дегеніміз- қазақтардың бір-бірінен жіктелу үшін ойлап тапқан басқатырғысы емес, керісінше, көшпелі қоғамның генеалогиялық, әкімшілік, әскери, тарихи, әлеуметтік, тіпті идеологиялық салаларды қамтыған біртұтас мемлекеттік қауымдық жүйесі екендігіне көз жеткізер кезең келіп жетуде. Сөйтіп, көшпелі қауымды отырықшыл мемлекеттік құрылым кеулеген кезде, рулық жүйе өзінен өзі жойылып, онымен бірге көшпенділік сипат бірге хош айтысады. Сондықтан рулық шежіреге бір шалдан тараған бір халықтың тізбесі деп қарау қаншалықты қисынсыз болса, тізбені ойдан құрай салған есімдер тізімі деу де соншалықты тұрпайы. Өйткені, рулық бөлініс - біртұтас көшпелі қоғамның құрылымдық жүйесі. Сондықтан да қазақ халқының бұрынғы ментальдық сипатын көшпенділіксіз елестету қандай мүмкін болмаса, оның келешегін рулық тарихи бедерсіз дамыту ұлттық нәрден айыру болып жүрмесін.
Сол себепті, руға көзқарасты қазақтың халық болып жымдасуына кедергі ретінде қарамай, оны жаңашыл санамен саралай, заман қағидасын қолдана отырып, сәйкес түрдегі генеалогиялық, әкімшілік, әскери, тарихи, әлеуметтік салалар бойынша сараптап, ел пайдасына икемдей таратуды ойластыратын уақыт жетті.

Шежіренің генеалогиялық сипаты.
Рушежіренің басты ұстанымы - оның генеалогиялық, яғни тектік сипаты. Шежіренің басынан аяғына дейін оған қатысушы адамдардың бір-біріне генеалогиялық (тектік) тұрғыдан туыстығы қарастырылып, алайда, жыныстық жағынан алғанда әйелзат негізінен ескерілмейтіні рас. Дегенмен, рушежіреде түзілген ұрпақтық дәуірді жобамен санамалай келгенде, шежірелердің қайсысы да қазақ хандығының құрылу заманына барып тірелетіндігіне (ХІV-ХV ғ.) көз жетеді. Дәлірек айтқанда, қазақ халқының көшпелі мемлекеттік жүйесі рулық бөлініске негізделген Тәуке ханның рулық құрылымының реформасынан бастау алатын мемлекеттік атрибуттарды дамыту дәуіріне жетелейді. Алайда, қазіргі қазақ тайпаларының атаулары ежелгі Алтай тауларының тұрғындары болғандығын ескерсек, көшпелі рулық мемлекеттік бөліністің бір дамытылған тұсы Түркі қағанаты заманына апарып тірейді. Алайда, рулық мемлекеттік жүйенің тамырын рулық қауымдық құрылыстан іздеген дұрыс. Ендеше, шежіреде қаншалықты қоспа бар деп топшылағанның өзінде, қазекең негізсіз жалғандыққа бармаған. Бар болғаны, есте жоқ ескі замандағы арғы тайпалық этнонимдерді ұрпаққа жәдігерлеу мақсатымен (Алшын, Дулат, Арғын, Адай, Үйсін, Қоңырат т.т) тайпалардың, рулық бірлестіктердің басы етіп белгілеген. Рушежіренің тарихи сипаты да осында. Бір кездегі ежелгі Тана, Тама, Табын, Адай, Алшын, Үйсін, Дулат, Қоңырат, Керей, Найман секілді жұрттардың қазіргі қазақты құрайтын тайпалардың тамыры екендігіне шежіренің өзі куә болып тұр емес пе? Сол секілді, «скиф» деп гректердің «иф» жұрнағын қосқылап жүрген этнонимі ысықтар (ысқы-скі) болып жүрмесін! Демек, ру тақырыбы жуырда бітуге, жабылуға тиіс емес жайт.

Рулық жүйенің ақыры.
Рулық жүйе көшпенділер мемлекетінің құрылымы болғандықтан оны ығыстыратын да басқа жүйе. Дәлірек айтсақ, қазіргі заманның өмірін билеген отырық өркениетті жүйе бұдан былай рулық бөліністің тамыр соғуына бірден бір қарсы жағдаят. Оны қазірдің өзінде ырықты экономикаға бет бұрған қоғам өкілі ретінде көріп отырмыз: ру түгілі әулеттік байланыс үзіліп, жанұялық ұжымның өзі әрі-сәрі күй кешуде. Сол себепті, рулық ұжымдасу келмеске кетуі ғажап емес құбылыс екеніне көз жете бастады. Алайда, рулық жіктеліс саяси құбылыстың көрінісі ретінде әлсін әлі шаң беруі де әбден мүмкін. Осы жерде тағы бір мәселе - рулық ұжымдасу мен рулық жіктелуді ажырату.

Шежіре тарату мен рулық жіктелу.
Жасыратыны жоқ, қазіргі қазақ шежірені білуді насихаттаса, екіншісі оны рулық жіктелу деп ұғып, өз тарихынан ат-тонын ала қашып жүргені. Осы жерде бір мәселенің басын ашып алған жөн. Рушежірені білу керек пе? Ол жіктелуге жата ма, ұлттық ұжымдасуға кереғар ма? Шежірені қарапайым қазаққа қаншалықты білу керек? Рушежірені білу керек. Кімге қаншалықты қажет болса, оған соншалықты білген жөн. Шежіре тарату (яғни жеті атаны білу) әлі рулық жіктелу емес. Рас, рулық жіктелудің көкесі - ұлтымыздың осы қоғамдық құрылымын қазіргі билік жасақтайтын сайлауға қатыстыру немесе мемлекеттік қызметке қызметкер іріктеуге қолдануда жатыр. Алайда, оны әркімге, әсіресе, жас ұрпаққа 25-30 ұрпақты қамтитын ұзын сонар «қара шалдар тізімін» жаттатуға айналдыру артық. Қазіргі ұрпақ үшін өзін қосқанда 7-8 ұрпақты қамтитын жеті аталық шежірені ресими түрде (тіпті, оқу бағдарламасы негізінде) білдірсе, өзінің тегі қайдан шығатынын білгізудің өзі бірталай сауап болар еді. Ал қалған «шалдар тізімін» тарих еншісіне қалдырып, арнайы зерттеу обьектісі еткен дұрыс. Бір кезде Ақселеу Сейдімбектің төршежіре туралы ұсынысын әр жанұяның төріне ілінетін жеті аталық генеалогиялық тізім түрінде қалыптастыруға неге болмасқа. Сонда шежіре жай ғана тізім емес, генеалогиялық тазалық факторы қызметін атқармақ. Біздің бұл әрекетіміз ұлтымыздың әжетке жарайтын артықшылығын халықтың гендік тазалығын арттыруға қатысы бар геноэкологиялық сайман деуге әбден болар.
Сонымен бірге, ұлттық санада қалыптасып қалып отырған, шежіре тарату мен рулық жіктелуді шатастыруды тыятындай әрекет қажет. Бұл жағынан алғанда, рулық жіктелу қазақтың басындағы сорға айналды дегенге сену ертерек, кеше ғана өткен сайлауда, Қызылорда облысы ешбір рулыққа бармай, алаштың қос арысы Мұқтар мен Тоқтарды таңдауы сүйінішті емес пе? Ендеше ұлттың осы құбылысын одан әрі неге маздатпасқа?

Шежіре таратудан рулық ұжымдасуға.
Әрі-беріден соң бұл жеті аталық ұғымды шежіре тарату аясынан рулық ұжымдастыруды қолдап отыру да, мемлекеттік, ұлттық тұрғыдан әлеуметтік мәселені шешуде бірқатар роль атқарар еді. Сөйтіп, руды жіктелу көзінен ұлттық генеалогиялық тұтастық органы етуге икемдеудің ерсілігі бар ма?. Басқаша айтқанда, рулық ұжымдасуды тарих қойнауына беруге асықпай, оның ұлт игілігіне айналар тұсын қайта түлетіп байқаудың ерсілігі де жоқ, зияны да болмауы керек. Ол үшін рулық ұжымдасудың рулық жіктеліске апарар зиянын кесіп тастап, пайдаға асырудың жолын қарастырған жөн. Оны жүзеге асыру үшін жеті-сегіз ұрпаққа дейінгі руластар қауымдасып, ақсақалдар алқасын құрып, қажет болса қоғамдық-туыстық бірлестік деңгейіндегі ұйым құрып, оның қызметін әлгі рулық қауымның әлеуметтік, туыстық, имандық, мейірбандық, мәдени тұрғыдан адамдардың бір-біріне деген жанашырлығын қалыптастырып дамытуға бағытталған шараларды іске асыратын тетікке айналдыруға әбден болады. Алайда, аталмыш рулық ұжымдардың бір-бірімен азаматтық, саяси егестері мен бақталастықтары болмайтындай қалып (норма) жасақтауға тура келеді. Сондай-ақ, мұндай қауымнан шыққан саяси, мемлекеттік қайраткерлердің аталмыш рулық ұжым іс-әрекетіне араласуын шеттетіп, ондай тұлғаларды ұлттық және мемлекеттік деңгейдегі қайраткер ретінде таныған дұрыс. Оларға алуан сатыдағы мемлекеттік және саяси басшылар жатуы ықтимал. Тағы бір айта кетерлік жайт, аталмыш рулық ұжымның мемлекет ісі мен саясатқа араласуына заңды түрде тыйым салынуы қажет. Айталық, сайлаудың қандай түріне де араласу қылмыспен тең болуы керек. Сонда нақтылай айтқанда, мұндай туыстық ұжымдар өз деңгейінде демографиялық өсуге, жанұялық қадірлесуге, ұлттық дәстүрді сақтауға, ұрпақ тәрбиесін қолға алуына, жойылып бара жатқан ақсақалдық институтты қалпына келтіріп, ұрпақтардың сабақтастығы мен жауапкершілігін ұлттың дамуына ұластыруға атсалыса алар еді. Алайда, мұндай жайт қолға алынар болса, тайпалық деңгейдегі қауымдасуға шек қойылғаны дұрыс. Өйткені, ол жағдай көптің азға әлімжеттік жасауын жүзеге асырар құралға айналуы мүмкін және ұлтты ірі тайпалық жіктеліске итермелеп, ірітуге апарып соқтыруы ғажап емес. Сол себепті де қазір ұранға айналып кеткен тайпалық этнонимдер әлгі жеті-сегіз ұрпақтық деңгейден әрі жалғаспай, одан әрі жаңа рулық ұжымдасуға итермелеп отыруы тиіс. Сонда, шамамен әрбір 25 жыл бір ұрпақтық мерзім сайын пайда болған 9-ұрпақ, өзінің (өз әкесінен бастап есептегенде) 8-атадан қосылатын туысымен некелесетін мүмкіндігі болып, бірақ рулық ұжымдасудан шығатындай заңдылығы болуы шарт. Бір қарағанда мүмкін еместей әрі күрделі көрінетін бұл құрылым болмағанның өзінде, жуық арада қазақ санасынан рулық туыстықты аластау мүмкін емес, бірақ оны қажетті түрде бағыттамаған жағдайда оның қоғамға, ұлтқа қарсы айналымға түсіп кетуі де ғажап емес. Аталмыш ұсыныс идея түрінде қалғанның өзінде рулық қауымдасуды қайта түлету туралы әңгіме толастамайды. Ал, біздің ұсынысымыз солардың ішіндегі барынша қолайлысы, жарамдысы, зиянсызы деп ойлаймыз.

Көшпелі және отырық қоғамдардың әкімшілік бөлініс жүйелері
Барлай қараған адамға көшпелі қоғамда адамдар қоғамдастығы механикалық емес генеалогиялық бөлініске ұшырайды да, ол бір уақытта әкімшілік бөлініс ролін атқарады. Бұл жайт көшпелі қоғамға ұжымдық (коллективизм) сипат таңады. Ал, генеалогиялық туыстықты тәрк ететін отырық қоғамда адамдар қоғамдастығы механикалық бөлініске ұшырайды да, адамға жекедаралық (индивидуализм) сипат сіңіреді. Көшпелі қоғамдағы деңгей былайша түзіледі: адам; жанұя (ата-ана және бала); әулет (бір атадан өрбитін жанұялар жиыны); ру (бірнеше әулеттің жиынтығы); тайпа (бірнеше рудың бірігуі); ұлыс (тайпалар бірлестігі); ел (ұлыстардың тұтастығы). Сонда адамнан елге дейін көшпелі қоғам жеті деңгейлі бөліністен тұрады. Бұл бөліністің руға дейінгі сатысының тұтастығы барынша берік келеді де, тайпаның, ұлыстың, елдің ыдырауы жиі жүретін құбылыс болғаны рас. Ал, отырық қоғамдастықты қарастырсақ, бөлініс былайша өрбиді: адам; жанұя; маңай (микроаудан немесе көше); мекен (поселка немесе қаланың бөлігі); аудан (қала); аймақ (облыс); ел. Көзіміз жетіп отырғандай, көшпелі қоғам адамдар қауымдастығын түрлі саты бойынша басқарса, отырық қоғам кеңістікті (аумақты - территорияны) бөлініске салып адамдарға сол арқылы билік орнатады. Сол себепті де, көшпелі қоғамда адамның ішкі дамуына қажетті құндылықтарға ден қойылса, отырық қоғамда кеңістікке, айналаға керек жасампаздыққа мән беріліп, ол экологиялық құлдырауға апарып соғып, адамдар моральдық дағдарысқа келіп ұшырайды. Мұны отырық қоғамның қай бөлінісі де ыдырауға ұшырауға кез келген уақытта дайын екендігімен түсіндіруге болады. Сол себепті де ежелгі елдер көшпелі қоғамды «командар» (аққу адамдар - бұл ұғымға аққу құсты кие тұтқан жазықсыз ел деген ұғым сыйып тұр) деп атауын этноним ретінде ғана емес, көшпелі қоғамның сипатын мойындағынына да көз жіберетін уақыт жетті. Сонымен бірге бұл сөзге «гуман» ұғымы да тегін туыстасып тұрған жоқ. Ендеше рулық құрылымнан бас тарту өз қасиетімізге де қол сілтеу болып шығатыны осыдан. Алайда, біз мұны қазіргі мемлекеттік құрылымға шұғыл енгізу қажет деуден аулақпыз, бар болғаны өз болмысызды өзімізге қарсы қоюдан қашқақтаған жөн.

Рулық міндет бөлісу
Қазіргі халық санасынан бірте-бірте байқаусыз өшіп бара жатқан бір шындық-Кіші жүз руларының ішінде Қаракесек руының билік айтуға ерекше құқы болғандығы. Бір қызығы, қазіргі ұрпақ бұл ерекшелікті замани ділдік тұрғыдан қабылдаса, бұрынғы ұрпақ бұған заңды түрдегі көзқараспен қараған. Мәселен, Кіші жүз рулары өздерінің «кіші» екендіктеріне ешуақытта намыстанбай, үлкеюге тырыспаған, кішілік олардың кемшілігі болмаған. Сол секілді, Қаракесек руының ұрпағына билік айтқызу дәстүрі мойындалған, ешбір талқылауға жатпайтын жазылмаған заңдай қабылданған жайт еді. Мұндай жағдайларды саралай келе, көшпенділік менталитетке таң қалмай тұру мүмкін емес. Бұл жерде не мән барын зерттейтін уақыт өтіп, кейбір жайттар көмескіленіп барады. Әйтпесе, өздерінің көптігіне, жаугерлігіне қарамай, Байлы («Байұлы» емес) рулары «Әлім - аға баласы» деп Қаракесектен тарайтын арыстарды құрметтеуі несі?
Осыған қарағанда, көшпенділер о баста «жол ұстау» (заңға бойұсыну) дәстүріне тәнті болған. Сонымен бірге бір ұлысқа енген тайпалар өз ара міндет бөлісуді жүзеге асырып қана қоймай, оны жазылмаған заң түріндегі далалық құқық дәрежесіне дейін әспеттеген. Сөйтіп, өз ара ру-тайпалар далалық өмірге тән басты үш саланы - билікті, батырлықты, байлықты бөліске сала атқарған секілді. Осылайша, қазірге дейін өшпеген «ұлы жүзді қауға беріп малға қой, орта жүзді қамшы беріп дауға қой, кіші жүзді найза беріп жауға қой» деген міндет бөлісудің (разграничение полномочии) өзі әрбір жүздің ішіне де сұғына таралғанына назар аудару қажеттігі туындайды. Ал, бұл жағдай рулық құрылымның бірыңғай көшпелі ұлыстың тұтас мемлекеттік жүйесінен хабар береді.

Қожалардың міндеті
Әдетте қазақ ру шежірелегенде төре мен қожаны, төлеңгіттерді халықтан бөле қарайтыны бар. Алайда, рулық жүйені көшпелі мемлекет құрылымы тұрғысынан қарасақ, мұның ағаттығына көз жеткіземіз. Айталық, төренің хандық мәртебеге лайық топ екені, ал төлеңгіттің оған қызмет ету міндеті бар екені белгілі. Ал, қожаларды алсақ, олардың әр руда бір-бір әулеттен болғандығын және оның миссиясы теологияға негізделген көшпелі халықтың идеологиясын жүргізу болған. Қазақ молданың «істегенін істемей, айтқанын істеп», қанша келемеждесе де қожаға ондай келеке қарым-қатынас жүрмеген. Бір сөзбен айтқанда, көшпелі қазақ хандығында қожалық құрылым кеңес өкіметі кезіндегі парторгтық қызмет атқарған секілді. Мәселен, Жем бойының қаракесектері өздерінің қожаларын әлі күнге ерекше әңгіменің тиегі етіп сөз ететіні рас. Ұмытылмаған қожалар әулеті Базар қожадан басталып, Ахмет, Асан болып келеді де, үзіліп барып, ұрпақтар сабақтастығын Нұрмағамбет, оның баласы Қасым қожа,одан барып, қазіргі қожалық міндеттен ажыраған көзі тірі Нәжіметтің балаларына келіп тірейді.

Қара шаңырақ және Қаракесек
Жалпы, ру атауларының өзі бір зерттеуді қажетсінетін этнолингвистикалық объект. Осы жағынан алғанда, ру атауының түрлері негізінен төрт сипатқа бөлінетінін назарға ұстаған жөн:
- ежелгі атаулар: Алшын, Арғын, Адай, Таз, Тама, Тана, Табын, Үйсін, Дулат, Керей, Найман, Қоңырат, Шөмен т.т.
- бейнелі атаулар: Тоқсоба- тоғыз оба, Қара сақал, Қара қалпақ, Төрт қара – төрт бала, Қазан тебер, Тоғыз оғыз, Көп үй, Бес үй т.б.
- заттық атаулар: Алаша, Шалбар, Алтын, Шекті, Жағалбайлы (Жалбағайлы емес пе екен?), Шөмішті, Тарақты, Ошақты, Ысық(ысқы?), Ысты, Балталы, Бағаналы, Қара кесек т.с.с
- есімдік атаулар: Қайырбай, Құдуар, Жолай, Қыдырсиық, Болат, Атығай, Қыдырқожа…
Қаракесек руы екі жүзде де болғандықтан, зерттеушілер бұл рудың қай жүзден екенін - Ортадан ба, Кішіден бе тап басып айтуға жүрек дауалата алмай келе жатыр. Біздің топшылауымыз бойынша, Қаракесектер ежелгі қонысы Алтай тауынан ауған (қырғыздың құрамындағы және кіші жүздегі «дөйт» руныспысы ертедегі алтайлық бір тайпаның бөлшектенуін көрсететін жайт болуы әбден мүмкін), Алшын тайпасының бір бөлшегі секілді. Бір мерзім уақыт олар қазіргі орталық Қазақстанды мекендеп, ол жердегі гидронимдер - Есіл мен Тобыл өзендерінің атауын қалдыра, бір бөлшегі қазіргі батыс Қазақстанға ауса керек.
Белгілі ғалым, тарих ғылымының докторы Әбу Тәкеновтың әкесі - Сақтаған ақын өз шежіресін былай бастайтын:
Басталық Қаракесекті төрт Теберден,
Тебер деген атамыз екен ерден,
Есіл-Тобыл екі ұл бір заманда
Шамасы бір атадан екен өрген.

Олайша аталуы тегін емес,
Қос ұлды қос өзенге телген екен.
Есіл біздің атамыз осы жаққа
Сол Есіл өзенінен келген екен.

Есілдің Тебер болуы тегін емес,
Туыстар арасында болған егес,
Еншісіне өкпелеп, қазан теуіп,
Көшкен соң Тебер аты болған үлес…

Бұған бір дәлел: Ұланақтың екі баласының есімдері Есіл мен Тобыл. Ал, «Қаракесек» руныспы ретінде зат атауы – аңызда айтылатындай, шаңырақ иесіне қалдырылған ошақтың түп кесегінен шықса керек. Осыған қарап, бәлкім, ежелгі алтайлық ру – тайпаларға таңбалық заттар үлестіріліп, сонымен бірге оларға таңба – герб бекітілгендей сыңай бар. Жалпы адамзат тарихында герб ұғымының шығуында көшпенділік салттың табы жатыр. Оған дәлел – қазіргі ру атауы ретінде араласып жүрген мынадай зат есімді атаулар: шекті, шөмішті, тарақты, ошақты, абақты, ысты, балталы, бағаналы, шапырашты, шанышқылы, қайшылы, қаңлы, ашамайлы, сіргелі, т.т. Бұлар о баста руныспы емес, руға берілген геральдикалық таңба атаулары және де бұл руныспылар сол қағанат кезінен бері болса керек.
Жолайы «Алшын» атауына келсек, ол «Алтай» сөзінің диалект түріндегі синонимдік нұсқасы болуы ғажап емес. Алтай – Алтау, қазіргіше Ал тауы деген сөз тіркесі екенін ескерсек, Алшын – Ал шыңы яғни Алтай тауы екені қарсылық туғыза қоюы екіталай шындық. Негізін топонимнен алатын бұл этноним, Алшын тайпасына бірігіп жүрген (Жетіру тайпасы кірмейтінін ескерген жөн) қазіргі Кіші жүздік рулар бір кездері Алтайдан ауған рулар екенін әйгілеп – ақ тұр. Бұған М. Тынышпаевтың «История казахского народа» еңбегінің (1993ж. Қазақ университеті) «Материалы к истории киргиз – казахского народа» мақаласының В. «Младшая Орда» тарауының «10.Алчыны.» бөліміндегі топонимикалық мысалдары толық дәлел. Біздің ойымызша алшындардың ауу мезгілі –Түркі қағанатының ыдырауымен тұс па тұс уақыт. Ал, әңгімені тереңдетсек, «л-ға» тілі келмейтін қытайдың «ашын» («ашина») деп жүрген жұрты да осы Алшыңды - Алтайды мекендеген жұрттар – алшындар болмасына кім кепіл?
Қаракесектің билікке төрелік етуі әулеттің басты шаңырақ иесі болуында, алшындардың басын қосатын миссиясы жүктелген руға, ырыс пен береке, бірлік белгісі ретінде таңылған қазанның қара күйесі сіңген ошақтың түп кесегі таңбалық зат болып бекітілу мәнінде жатса керек. Қазақтың қазіргі «қара шаңырақ» ұғымы да осындай қара кесектің геральдикалық мәнінен туындаған болуы ғажап емес. Әйтпесе, «қара шаңырақ» ұғымының шығу тегін тектеп жүрген азаматтардың киіз үйге жағылатын оттың «күйесінен көруі» ешбір ақылға сыймайды. Мұндай көзқараспен қарасақ, от жағылмайтын орда бар ма, отау бола ма деген сұраққа әлгі тектеушілер қалай жауап берер еді? Қысқасы, «қара шаңырақ» деп жүргеніміз о баста көшпенділердің ошақтың түп кесегін таңба ретінде белгілеп, оны бас біріктіруші, берекелеуші сипат беретіндей нышан ретінде қабылдап, сол шаңыраққа таңылған қасиетті «қара кесекті шаңырақ» деген ұғымы болып жүрмесін. Өйткені, жоғары деңгейдегі салт-дәстүр көшпелі қоғам жүйесінің төменгі деңгейінде де қайталанатынын ескерсек, жоғарыда аталған геральдикалық таңбалар тайпалар мен рулардың арасында ғана емес, әулеттер мен бір атаға қарайтын шаңырақтардың арасында да бөліске түсуінің далалық дәстүрі болғандығы күдік туғызбаса керек. Қазіргі кезде үбірлі-шүбірлі қазақ әулеті ата-анасын бағып отырған кенже ұлдың үйіне бас қосуы сол шаңырақты «қара кесекті шаңырақ» (берекелі шаңырақ) атандыратын бірден бір өмір көрінісі деп есептейміз.

1 комментарий:

Ayan комментирует...

Салем барлық жамағат!!!
http://karakesek.ru
сайтына барлық қазақтарды шақырамын!